چک برگشتی در نرم افزار حسابداری؛ مراحل ثبت و اثر آن
خلاصه صفحه
فهرست مطالب این مقاله11 بخش
- چک برگشتی چیست و چه زمانی در حسابداری «برگشت» میخورد؟
- پیش از ثبت برگشت چک چه اطلاعاتی را باید جمع کنیم؟
- چک برگشتی در نرم افزار حسابداری چطور ثبت میشود؟
- اثر چک برگشتی بر حساب مشتری و دفتر بانک چیست؟
- مثال فرضی برای حس عددی
- اگر چک دریافتی را به تامینکننده واگذار کرده بودیم چه میشود؟
- چک پرداختی خودمان برگشت بخورد چطور ثبت کنیم؟
- هزینههای مرتبط با چک برگشتی را کجا ثبت کنیم؟
- اشتباههای رایج در ثبت چک برگشتی کداماند؟
- نرمافزار حسابداری برای مدیریت چک برگشتی چه قابلیتهایی لازم دارد؟
- جمعبندی
آموزشخلاصه پاسخ: برای ثبت چک برگشتی در نرمافزار حسابداری، وضعیت چک را از «در جریان وصول» یا «وصولشده» به «برگشتی» تغییر دهید تا سند معکوس صادر شود. این سند بدهی مشتری را دوباره برقرار میکند و چک را از اسناد دریافتنی خارج میکند. کارمزد بانک را جداگانه ثبت کنید و دفتر بانک را با صورتحساب مغایرتگیری کنید.
چک برگشتی چیست و چه زمانی در حسابداری «برگشت» میخورد؟
چک برگشتی چکی است که بانک در سررسید یا هنگام ارائه، مبلغش را پرداخت نمیکند. دلیلش میتواند کسر موجودی، مشکل امضا، دستور مسدودی یا ایراد شکلی در چک باشد. بانک در این حالت معمولاً دلیل عدم پرداخت را اعلام میکند و بسته به شرایط، گواهی عدم پرداخت صادر میشود.
از نگاه حسابداری، برگشت چک یعنی رویداد اقتصادیای که قبلاً ثبت کردهاید به نتیجه نرسیده است. وقتی چک را از مشتری گرفتید، بدهی او را کم کردید. حالا آن پول وصول نشده و بدهی باید برگردد. حسابدار در عمل همین «برگرداندن» را ثبت میکند.
دو تعریف را یکبار روشن کنیم. اسناد دریافتنی حساب چکها و سفتههایی است که از دیگران گرفتهاید و هنوز پولشان وصول نشده است. اسناد پرداختنی حساب چکهایی است که خودتان صادر کردهاید و هنوز از حساب شما کسر نشده است. نام دقیق حسابها به کدینگ هر شرکت بستگی دارد.
اگر ثبت چک عادی را هنوز مرور نکردهاید، ابتدا مقاله ثبت چک دریافتی و پرداختی در نرمافزار حسابداری را بخوانید. این مقاله از همان نقطه ادامه میدهد.
پیش از ثبت برگشت چک چه اطلاعاتی را باید جمع کنیم؟
ثبت عجولانه بدون مدرک یکی از دلایل شایع مغایرت بعدی است. پیش از دست بردن به نرمافزار، این موارد را در اختیار داشته باشید:
- شماره چک، شناسه صیاد (در صورت وجود)، مبلغ، تاریخ سررسید و نام بانک صادرکننده
- تاریخ دقیق اعلام برگشت از طرف بانک و دلیل آن
- مرحلهای که چک در آن بود: نزد خودتان، تحویلشده به بانک، واگذارشده به شخص ثالث یا وصولشده
- رسید یا اعلامیه بانکی کارمزد، اگر بانک از حساب شما چیزی کسر کرده است
- توافق با مشتری درباره پرداخت هزینهها یا جایگزینی چک
نکته: تاریخ ثبت برگشت را تاریخ اعلام بانک بگیرید، نه روزی که حسابدار متوجه شده است. با این کار مغایرت بانکی پایان ماه سادهتر میشود.
چک برگشتی در نرم افزار حسابداری چطور ثبت میشود؟
نرمافزارها در جزئیات فرق دارند. بعضی دکمهای به نام «برگشت چک» یا گزینه تغییر وضعیت دارند و سند را خودکار میزنند. بعضی دیگر فقط سند دستی میپذیرند. منطق کار در هر دو حالت یکی است:
- چک را در دفتر چک پیدا کنید. از گزارش چکهای دریافتی، چک را با شماره یا نام مشتری جستجو کنید و ببینید در چه وضعیتی است.
- وضعیت فعلی را یادداشت کنید. «در جریان وصول»، «واگذارشده» و «وصولشده» هرکدام سند معکوس متفاوتی دارند.
- وضعیت را به «برگشتی» تغییر دهید. اگر نرمافزار گزینهای برای این کار دارد، تاریخ و شرح دلیل برگشت را هم وارد کنید.
- سند خودکار را بررسی کنید. مطمئن شوید حساب مشتری بدهکار شده و حساب چک بستانکار. اگر سند خودکار نیامد، سند دستی بزنید.
- کارمزد و جریمه را جدا ثبت کنید. مبلغی که بانک از حساب شما کسر کرده، سند مستقل میخواهد (بخش هزینهها را ببینید).
- مانده مشتری را کنترل کنید. مانده باید به همان عددی برگردد که پیش از ثبت دریافت چک بود.
- وضعیت پیگیری را علامت بزنید. مشخص کنید چک نزد شماست، به وکیل سپرده شده یا مشتری قرار است جایگزین بدهد.
نکته: چک برگشتی را حذف نکنید. حذف چک یا سند دریافت، رد حسابرسی را از بین میبرد. برگشت یک رویداد واقعی است و باید با سند معکوس در دفاتر بماند.
اثر چک برگشتی بر حساب مشتری و دفتر بانک چیست؟
اثر برگشت به این بستگی دارد که تا آن لحظه چه ثبتی انجام داده بودید. جدول زیر سه حالت رایج را نشان میدهد. نام حسابها نمونه است و با کدینگ شما فرق میکند.
| مرحله چک پیش از برگشت | ثبت اولیه | ثبت هنگام برگشت |
|---|---|---|
| تحویلشده به بانک و در جریان وصول | بدهکار: اسناد در جریان وصول؛ بستانکار: اسناد دریافتنی | بدهکار: حساب مشتری؛ بستانکار: اسناد در جریان وصول |
| وصولشده و بانک بدهکار شده (ثبت زودهنگام) | بدهکار: بانک؛ بستانکار: اسناد در جریان وصول | بدهکار: حساب مشتری؛ بستانکار: بانک |
| واگذارشده به تامینکننده | بدهکار: حساب تامینکننده؛ بستانکار: اسناد دریافتنی | پس از برگشت، بخش بعدی را ببینید |
در حالت اول و دوم، نتیجه نهایی یکی است: مشتری دوباره بدهکار میشود و چک دیگر دارایی محسوب نمیشود. فقط حسابی که بستانکار میشود فرق دارد.
حالت دوم نیاز به توضیح دارد. بعضی کسبوکارها به محض تحویل چک به بانک، موجودی بانک را بالا میبرند. این روش خطر دارد. اگر چک برگشت بخورد، موجودی دفتر بانک بیش از واقعیت بوده است. بهتر است بانک را فقط وقتی بدهکار کنید که وجه واقعاً به حساب نشسته است.
مثال فرضی برای حس عددی
فرض کنید مشتریای ۸۰ میلیون تومان بدهکار بود و چکی به همین مبلغ داد؛ مانده او صفر شد. پس از برگشت، سند معکوس ۸۰ میلیون تومان به بدهی او اضافه میکند و مانده دوباره ۸۰ میلیون میشود. اگر بانک ۵۰۰ هزار تومان (عدد فرضی) کارمزد از حساب شما کسر کند، این مبلغ جزو بدهی مشتری نیست، مگر اینکه با او توافق کرده باشید که پرداخت کند.
اگر چک دریافتی را به تامینکننده واگذار کرده بودیم چه میشود؟
این وضعیت پیچیدهتر است، چون دو طرف درگیر میشوند. وقتی چک مشتری را پشتنویسی کرده و به تامینکننده داده بودید، بدهی شما به او کم شده بود. حالا چک برگشت خورده و تامینکننده آن را پس میدهد. مسیر ثبت این است:
- چک به شما برمیگردد: بدهکار اسناد دریافتنی و بستانکار حساب تامینکننده. بدهی شما به او دوباره برقرار میشود، چون پرداخت شما بینتیجه ماند.
- پیگیری از مشتری اصلی: بدهکار حساب مشتری و بستانکار اسناد دریافتنی. مشتری حالا بدهکار است.
در عمل ممکن است تامینکننده خودش چک را به بانک بدهد و هزینه برگشت را از شما بخواهد. آن هزینه را هم با مدرک ثبت کنید و در مانده تامینکننده بیاورید.
نکته: تا زمانی که تامینکننده رسماً اعلام نکرده یا چک را پس نداده، ثبت برگشت را نزنید. شایعه یا تماس تلفنی سند حسابداری نیست.
چک پرداختی خودمان برگشت بخورد چطور ثبت کنیم؟
اگر چکی که خودتان صادر کردهاید به دلیل کمبود موجودی پاس نشود، پولی از حساب شما خارج نشده است. بنابراین اگر هنگام صدور چک بانک را بستانکار نکرده باشید، دفتر بانک معمولاً دستنخورده میماند و اصلاح مربوط به اسناد پرداختنی است. اگر هنگام صدور، بانک بستانکار شده باشد، آن ثبت هم باید معکوس شود.
- بدهکار: اسناد پرداختنی؛ بستانکار: حساب تامینکننده. بدهی شما به او دوباره برقرار میشود.
- اگر چک جدید یا پرداخت نقدی جایگزین شد، همان را مثل یک پرداخت تازه ثبت کنید.
- اگر بانک کارمزد یا جریمهای از حساب شما کسر کرد، بدهکار هزینه مربوط و بستانکار بانک.
یک نکته مهم: برگشت چک صادرشده فقط یک مسئله حسابداری نیست و ممکن است پیامدهای حقوقی و بانکی هم داشته باشد. جزئیات و مهلتها را با بانک عامل یا وکیل در میان بگذارید و از متن جاری قانون صدور چک راستیآزمایی کنید. ما در این مقاله وارد حکم قانونی نمیشویم.
هزینههای مرتبط با چک برگشتی را کجا ثبت کنیم؟
چک برگشتی علاوه بر اصل مبلغ، هزینه هم تولید میکند. هر هزینه باید در جای درست بنشیند تا گزارش سود و زیان و مانده مشتری تحریف نشوند:
| نوع هزینه | چه کسی پرداخت میکند؟ | پیشنهاد ثبت |
|---|---|---|
| کارمزد بانکی برگشت | شما، بدون توافق خاص | هزینه کارمزد بانکی در برابر حساب بانک |
| همان کارمزد با توافق پرداخت مشتری | مشتری | به بدهکاری مشتری اضافه شود، در برابر بستانکار شدن حساب هزینه یا حساب مربوط |
| هزینه وکیل یا دادرسی | معمولاً شما، تا زمان تعیین تکلیف | حساب هزینه حقوقی یا حساب جاری مربوط، طبق رویه شرکت و مشورت حسابدار |
| تاخیر در دریافت وجه | مشتری (اگر در قرارداد آمده) | فقط با مدرک توافق؛ بدون آن، درآمد ثبت نکنید |
نکته: اگر نمیدانید هزینهای قابل مطالبه از مشتری است یا خیر، آن را بهصورت جداگانه ثبت کنید تا در صورت نیاز، بتوانید بعداً برگردانید یا اصلاح کنید. ادغام آن با اصل بدهی گزارشها را مبهم میکند.
اگر حسابدار هستید، حتماً مقدار خالص را در مغایرت بانکی هم بررسی کنید. راهنمای مغایرت حساب بانکی با دفتر در نرمافزار حسابداری نشان میدهد این مقایسه چطور انجام میشود.
اشتباههای رایج در ثبت چک برگشتی کداماند؟
- حذف چک و سند اولیه: اثر برگشت از بین میرود و هیچ ردی نمیماند.
- ثبت نکردن کارمزد: مغایرت بانکی در پایان ماه دقیقاً به اندازه همان کارمزد پیدا میشود.
- انتخاب تاریخ اشتباه: اگر برگشت را در ماهی بزنید که اتفاق نیفتاده، گزارشهای دو ماه با هم نمیخوانند.
- خلط چک دریافتی و پرداختی: سند معکوس هر کدام با دیگری فرق دارد.
- رها کردن چک برگشتی بدون وضعیت پیگیری: چک در گزارش میماند ولی کسی نمیداند در چه مرحلهای است.
- اصلاح مانده مشتری با سند دستی کلی: بهتر است سند به همان چک وصل باشد تا ردیابی شود.
برخی از این خطاها ممکن است به دلیل نرمافزاری باشد که فرایند را ساده نمیکند؛ در مقاله اشتباههای خرید نرمافزار حسابداری به همین خطاها پرداختهایم.
نرمافزار حسابداری برای مدیریت چک برگشتی چه قابلیتهایی لازم دارد؟
اگر هنوز نرمافزارتان را انتخاب نکردهاید، چند آزمون ساده بزنید. قبل از خرید، سناریوی «چک برگشتی» را با داده واقعی خودتان آزمایش کنید:
- آیا وضعیت «برگشتی» در دفتر چک وجود دارد و سند معکوس میسازد؟
- آیا گزارش چکهای برگشتی به تفکیک مشتری و سررسید میدهد؟
- آیا میتوان چک واگذارشده را پس از برگشت دوباره به دفتر چک آورد؟
- آیا هر تغییر وضعیت، کاربر و زمان خود را ثبت میکند؟
- آیا مانده مشتری بعد از برگشت بدون محاسبه دستی درست نمایش داده میشود؟
برای مثال، بخش خزانه در کاریا حساب مدیریت صندوق، بانک، تنخواه و دفتر چک را پوشش میدهد و روی ویندوز، وب، اندروید و iOS در دسترس است. با این حال، اینکه سناریوی برگشت چک دقیقاً با نیاز شما جور است یا نه، باید با داده خودتان محک بخورد و درباره دمو یا آزمایش از فروشنده بپرسید؛ این مقاله آن را راستیآزمایی نکرده است.
برای بررسی کلیتر قابلیتهایی که یک نرمافزار حسابداری باید داشته باشد، ۱۰ ویژگی نرمافزار حسابداری کسبوکار کوچک و راهنمای کامل انتخاب نرمافزار حسابداری مفیدند. فهرست گزینهها را هم در صفحه نرمافزارها میبینید.
جمعبندی
ثبت چک برگشتی در نرمافزار حسابداری یعنی معکوس کردن دقیق آنچه هنگام دریافت یا صدور چک ثبت کردهاید. وضعیت چک را به «برگشتی» تغییر دهید، بدهی مشتری یا تامینکننده را برگردانید، کارمزدها را جدا ثبت کنید و در پایان با صورتحساب بانک مغایرتگیری کنید. چک را حذف نکنید و تاریخ را طبق اعلام بانک بزنید.
اگر نرمافزارتان این فرایند را سخت یا دستی میکند، شاید وقت بازبینی انتخاب باشد. میتوانید با پرسشنامه انتخاب نرمافزار گزینههای متناسب با کسبوکارتان را ببینید.
مطالعه بیشتر: ثبت اعتبار اسنادی در نرم افزار حسابداری: مراحل و نکات

این مقاله چقدر به تصمیم شما برای انتخاب نرمافزار حسابداری کمک کرد؟
سوالات متداول
خیر. چک برگشتی یک رویداد واقعی است و باید با وضعیت «برگشتی» و سند معکوس در دفاتر بماند. حذف چک یا سند اولیه ردیابی را از بین میبرد و در حسابرسی یا پیگیری حقوقی مشکل ایجاد میکند.
مانده مشتری به همان مقداری برمیگردد که پیش از ثبت دریافت چک داشت. یعنی مبلغ چک دوباره به بدهی او اضافه میشود. اگر هزینهای با توافق از او مطالبه میشود، آن را جدا ثبت کنید تا قابل تفکیک باشد.
اگر توافقی با مشتری نباشد، معمولاً هزینه کارمزد بانکی شرکت است. اگر مشتری متعهد به پرداخت شده باشد، میتوانید آن را به بدهی او اضافه کنید. در هر دو حالت مدرک بانکی را نگه دارید.
ابتدا با پسگرفتن چک، بدهی شما به تامینکننده دوباره برقرار میشود. سپس چک را به اسناد دریافتنی برمیگردانید و در صورت پیگیری، مشتری اصلی را دوباره بدهکار میکنید. هزینههای مربوط را هم با مدرک ثبت کنید.
معمولاً خیر، چون وجهی از حساب شما کسر نشده است. بدهی تامینکننده دوباره برقرار میشود و اسناد پرداختنی اصلاح میشود. فقط اگر بانک کارمزد یا جریمهای کسر کرده باشد، آن مبلغ در بانک و هزینه ثبت میشود.
اگر کارمزد برگشت را در دفتر ثبت نکنید، مغایرت پایان ماه معمولاً دقیقاً به همان اندازه ظاهر میشود. همچنین اگر بانک را زودتر از وصول واقعی بدهکار کرده باشید، پس از برگشت باید آن را اصلاح کنید.
تاریخ اعلام رسمی بانک یا تاریخ برگشت درجشده در مدرک بانکی را بزنید، نه روزی که متوجه شدهاید. این کار باعث میشود گزارشهای ماهانه و مغایرتگیری با صورتحساب بانک همخوان باشند.
همه یکسان نیستند. بعضی تغییر وضعیت و سند خودکار دارند و بعضی فقط سند دستی میپذیرند. پیش از خرید، سناریوی برگشت چک را با داده واقعی خودتان آزمایش کنید و درباره نسخه نمایشی از فروشنده بپرسید.


