مغایرت حساب بانکی با دفتر در نرم افزار حسابداری؛ تطبیق
خلاصه صفحه
فهرست مطالب این مقاله12 بخش
- مغایرت حساب بانکی با دفتر دقیقاً چیست؟
- چرا مانده بانک با مانده دفتر یکی نیست؟
- چکهای در جریان و چک برگشتی چطور مغایرت میسازند؟
- چک برگشتی؛ مغایرتی که باید اصلاح شود
- کارمزد و سود بانکی را چطور پیدا و ثبت کنیم؟
- تاریخ ثبت چه نقشی در مغایرت دارد؟
- چطور مغایرت بانکی را گامبهگام تطبیق دهیم؟
- یک مثال فرضی از تطبیق
- چطور مغایرت را بدون ثبت تکراری اصلاح کنیم؟
- اشتباههای رایج در تطبیق بانک و دفتر کداماند؟
- نرمافزار حسابداری برای تطبیق بانکی چه امکاناتی باید داشته باشد؟
- جمعبندی
آموزشخلاصه پاسخ: مغایرت حساب بانکی با دفتر در نرم افزار حسابداری معمولاً از اقلامی میآید که فقط یک طرف ثبت کرده است: چکهای هنوز وصولنشده، کارمزد و سود بانکی، چک برگشتی، واریزهای ناشناس و اختلاف تاریخ ثبت. برای رفع آن، گردش بانک و دفتر را اقلامبهاقلام مقایسه کنید و فقط موارد جاافتاده را یک بار ثبت کنید.
مغایرت حساب بانکی با دفتر دقیقاً چیست؟
هر حساب بانکی دو روایت از یک پول دارد. روایت اول را بانک در صورتحساب یا گردش حساب نشان میدهد. روایت دوم را حسابدار در دفتر معین (یا تفصیلی) همان بانک در نرمافزار ثبت کرده است. اگر هر دو درست و کامل باشند، در یک تاریخ مشخص یک عدد میدهند.
وقتی این دو عدد با هم نمیخوانند، میگوییم مغایرت وجود دارد. تطبیق بانکی (در بعضی نرمافزارها «مغایرتگیری بانک») یعنی پیدا کردن تکتک اقلامی که این اختلاف را ساختهاند و اصلاح سمتی که اشتباه یا ناقص است.
مغایرت لزوماً خطا نیست. بخش بزرگی از آن «تفاوت زمانی» است؛ مثلاً چکی که امروز صادر کردهاید و هفته بعد از حساب کم میشود. بخش دیگر «خطا یا کمثبتی» است و باید در دفتر اصلاح شود.
چرا مانده بانک با مانده دفتر یکی نیست؟
پیش از دست بردن در سند، باید بدانید اختلاف از کدام خانواده است. جدول زیر رایجترین علتها را جدا کرده است.
| علت | کدام طرف زودتر میداند؟ | نیاز به سند اصلاحی؟ |
|---|---|---|
| چک پرداختی صادرشده و هنوز نقدنشده | دفتر | خیر؛ تفاوت زمانی است |
| چک یا واریز دریافتی که هنوز به حساب نشسته | دفتر | خیر؛ تفاوت زمانی است |
| کارمزد، هزینه کارتخوان یا سود بانکی | بانک | بله؛ در دفتر ثبت نشده |
| چک دریافتی برگشتی | بانک | بله؛ باید واریز قبلی برگردانده شود |
| واریز ناشناس یا بدون شرح | بانک | بله، پس از شناسایی طرف حساب |
| اشتباه مبلغ یا جابهجایی ارقام در ثبت | هیچکدام در لحظه | بله |
| ثبت تکراری یا ثبت در بانک اشتباه | دفتر | بله |
| اختلاف تاریخ ثبت در پایان ماه | هر دو | معمولاً خیر، فقط باید توضیح داده شود |
با این تفکیک، بخش مهمی از کار انجام شده است؛ البته اقلام «تفاوت زمانی» را هم با گردش بانک مطابقت دهید، چون گاهی پشت آنها خطای ثبت پنهان است. اقلام «تفاوت زمانی» را فقط فهرست میکنید و اقلام «ثبتنشده» را وارد دفتر میکنید.
چکهای در جریان و چک برگشتی چطور مغایرت میسازند؟
در بسیاری از کسبوکارها چک اغلب یکی از منابع مغایرت است. وقتی چک پرداختی را در نرمافزار ثبت میکنید، مانده دفتر همان لحظه یا در مرحلهای که نرمافزار تعریف کرده تغییر میکند. اما بانک تا روزی که گیرنده چک را پاس کند، چیزی از حساب شما کم نمیکند. نتیجه: مانده دفتر معمولاً کمتر از بانک است و این لزوماً نشانه خطا نیست؛ با این حال شماره و مبلغ چکهای در جریان را با گردش بانک مقایسه کنید تا مطمئن شوید قلمی اشتباه ثبت نشده است.
چک دریافتی عکس این ماجراست. اگر آن را در حساب بانک ثبت کردهاید ولی هنوز وصول نشده، مانده دفتر بالاتر از بانک میماند. جزئیات مراحل ثبت و تغییر وضعیت چک را در مقاله ثبت چک دریافتی و پرداختی در نرم افزار حسابداری مرور کردهایم؛ اینجا فقط به اثر آن بر تطبیق میپردازیم.
چک برگشتی؛ مغایرتی که باید اصلاح شود
چک دریافتی برگشتی فرق دارد. اگر وصول آن را در دفتر ثبت کرده بودید و بانک بعداً آن را برگشت زده، مانده دفتر بیش از واقعیت است و طلب مشتری دوباره زنده میشود. اینجا باید وضعیت چک در نرمافزار به «برگشتی» برود و اثر آن روی حساب بانک و حساب مشتری درست شود. فقط کم کردن عدد از مانده بانک راهحل نیست، چون حساب مشتری هم باید اصلاح شود.
نکته: چک برگشتی را همیشه از طریق وضعیت خود چک در نرمافزار تغییر دهید، نه با یک سند دستی جدا. در غیر این صورت چک «وصولشده» میماند و در گزارش اسناد دریافتنی هم مغایرت دیگری ایجاد میشود.
کارمزد و سود بانکی را چطور پیدا و ثبت کنیم؟
کارمزد انتقال وجه، هزینه صدور دستهچک، کارمزد کارتخوان یا درگاه پرداخت و سود حساب، اقلامی هستند که معمولاً بانک ثبت میکند و ممکن است حسابدار از آنها مطلع نشود؛ نوع و مبلغ دقیق آنها را از گردش یا قرارداد بانک خود بررسی کنید. تا وقتی گردش بانک را کنار دفتر نگذارید، آنها دیده نمیشوند. معمولاً مبلغ هرکدام کوچک است، ولی در یک سال تعدادشان زیاد میشود و مغایرت پایان سال را خراب میکند.
معمولاً مناسب است برای هر نوع کارمزد یک حساب هزینه مشخص و برای سود دریافتی یک حساب جداگانه در نظر بگیرید؛ سرفصلها را مطابق رویه حسابداری شرکت یا نظر حسابدار خود تعیین کنید. بدین ترتیب هم تطبیق سادهتر میشود و هم هزینههای مالی در گزارشها قابلدیدناند.
اگر طرف حساب یک واریز را نمیشناسید، آن را بهصورت موقت در حساب «واریزهای در دست شناسایی» ثبت کنید و پس از شناسایی به حساب درست منتقل کنید. ثبت آن در حساب یک مشتری حدسی، مغایرت را فقط به جای دیگری منتقل میکند.
تاریخ ثبت چه نقشی در مغایرت دارد؟
گاهی همه اقلام درستاند، اما بانک یک قلم را در آخرین روز ماه ثبت کرده و دفتر در اولین روز ماه بعد. در تطبیق ماهانه این قلم در یک ماه «مغایرت» است و ماه بعد خودبهخود محو میشود. بیشترین اختلاف تاریخ در این سه حالت دیده میشود:
- ثبت واریز یا برداشت چند روز بعد از انجام واقعی آن، چون رسید به حسابدار دیر رسیده است؛
- تفاوت تاریخ ثبت بانکی با تاریخ سررسید یا تاریخ وصول چک؛
- تراکنشهای پایان روز یا تعطیلات که بانک در روز کاری بعد نهایی میکند.
برای این موارد، تاریخ را بهخاطر هماهنگی با بانک جابهجا نکنید. اگر دوره مالی یا ماه بسته شده است، بهجای ویرایش سند قدیمی، طبق رویه نرمافزار و سیاست مالی شرکت از سند اصلاحی در دوره باز استفاده کنید.
چطور مغایرت بانکی را گامبهگام تطبیق دهیم؟
این روش برای هر نرمافزاری کار میکند، چه ماژول مغایرتگیری داشته باشد و چه فقط با گزارش دفتر و اکسل کار کنید.
- یک تاریخ مبنا انتخاب کنید (معمولاً آخر ماه) و گردش بانک را برای همان بازه از اینترنتبانک یا صورتحساب رسمی بگیرید.
- گردش دفتر معین همان بانک را در همان بازه و همان تاریخها بگیرید؛ مانده ابتدای دوره هر دو را هم یادداشت کنید.
- مانده ابتدای دوره را تطبیق دهید. اگر از ماه قبل مغایرت باز مانده، اول آن را حل کنید و بعد ادامه دهید.
- اقلام را دوبهدو مقایسه کنید: با مبلغ، تاریخ و شماره پیگیری یا شماره چک. هر قلم مشترک را علامت بزنید.
- اقلامی که فقط در دفتر هستند (چکهای در جریان و واریزهای نشستهنشده) را در فهرست «تفاوت زمانی» بنویسید.
- اقلامی که فقط در بانک هستند (کارمزد، سود، برگشتی، واریز ناشناس) را شناسایی و یکبار در دفتر ثبت کنید.
- مانده تعدیلشده بانک و مانده تعدیلشده دفتر را حساب کنید. اگر برابر نشدند، دنبال خطای مبلغ، ثبت تکراری یا ثبت در بانک اشتباه بگردید.
- گزارش نهایی را با تاریخ و نام تهیهکننده نگه دارید تا ماه بعد از همینجا شروع کنید.
یک مثال فرضی از تطبیق
برای ملموس شدن روش، یک سناریوی فرضی را ببینید (ارقام به تومان و کاملاً نمونهاند):
| شرح | مبلغ فرضی |
|---|---|
| مانده طبق صورتحساب بانک | ۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| کسر: چکهای پرداختی نقدنشده (از مانده بانک کم میشود) | ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| افزودن: واریز در راه (به مانده بانک اضافه میشود) | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مانده تعدیلشده بانک | ۴۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| مانده طبق دفتر | ۴۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| کسر: کارمزدهای ثبتنشده (از مانده دفتر کم میشود) | ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ |
| کسر: چک دریافتی برگشتی (از مانده دفتر کم میشود) | ۳٬۵۰۰٬۰۰۰ |
| مانده تعدیلشده دفتر | ۴۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
هر دو سمت به یک عدد رسیدند. اقلام تفاوت زمانی (چکها و واریز در راه) هیچ سندی نمیخواهند. فقط کارمزد و چک برگشتی در دفتر ثبت میشوند.
چطور مغایرت را بدون ثبت تکراری اصلاح کنیم؟
بدترین رفتار در تطبیق این است که هر اختلاف را با یک سند جدید «برابر» کنید. نتیجه معمولاً دو سند برای یک رویداد است و مغایرت ماه بعد بزرگتر برمیگردد. چند قاعده این خطر را کم میکند:
- قبل از ثبت جستجو کنید. شماره پیگیری، شماره چک یا مبلغ و تاریخ را در گردش دفتر جستجو کنید. شاید قلم ثبت شده باشد اما با تاریخ دیگر یا در بانک دیگر.
- فقط اختلاف واقعی را ثبت کنید. اگر کارمزد ثبتنشده است، همان کارمزد را بزنید، نه کل مانده را.
- قلم اشتباه را اصلاح کنید، نه موازیسازی. اگر مبلغ یک سند غلط است و دوره باز است، خود سند را ویرایش کنید؛ در دوره بسته از سند اصلاحی استفاده کنید.
- شرح سند را کامل بنویسید. شماره پیگیری یا شماره چک در شرح باعث میشود ماه بعد کسی همان قلم را دوباره نزند.
- اسناد خودکار را بشناسید. اگر نرمافزار از فروش، چک یا دریافتهای دیگر سند خودکار میسازد، همان رویداد را دستی تکرار نکنید.
نکته: وقتی گردش بانک را از فایل اکسل یا اینترنتبانک وارد نرمافزار میکنید (اگر نرمافزارتان این امکان را دارد)، پیش از تأیید نهایی تعداد ردیفهای واردشده و جمع بدهکار و بستانکار را با فایل مبدأ مقایسه کنید. ورود دوباره یک فایل، رایجترین دلیل ثبت تکراری است.
اشتباههای رایج در تطبیق بانک و دفتر کداماند؟
این خطاها در بسیاری از کسبوکارها تکرار میشوند:
- شروع تطبیق از انتهای دوره و نادیده گرفتن مغایرت باز ماههای قبل؛
- مقایسه فقط ماندهها بهجای مقایسه تکتک اقلام؛
- ثبت کارمزد یا برگشتی در حساب هزینه «متفرقه» بدون شرح؛
- جابهجا کردن تاریخ اسناد برای صفر کردن مغایرت؛
- استفاده از یک حساب بانکی برای چند کاربرد (فروش، حقوق، شخصی) بدون تفکیک؛
- انجام تطبیق فقط سالی یکبار. هرچه فاصله بیشتر شود، پیدا کردن قلم اختلاف سختتر میشود؛
- خلط کردن مغایرت بانک با انواع دیگر مغایرت.
مورد آخر مهم است. اگر اختلاف در موجودی کالاست، به رفع مغایرت موجودی انبار با موجودی سیستمی مراجعه کنید؛ و اگر فاکتورها با اطلاعات سامانه مودیان نمیخوانند، مغایرت فاکتور با سامانه مودیان مسیر دیگری دارد. هر سه «مغایرت» نام دارند، اما داده و راهحل متفاوتی دارند.
نرمافزار حسابداری برای تطبیق بانکی چه امکاناتی باید داشته باشد؟
اگر هر ماه ساعتها صرف مقایسه اکسل با دفتر میکنید، شاید ابزار فعلیتان کم دارد. این فهرست معیارهای عمومی برای انتخاب نرمافزار است و به معنای تأیید وجود این امکانات در یک محصول مشخص نیست:
- تعریف چند حساب بانکی با دفتر مستقل برای هرکدام؛
- وضعیتهای چک (دریافتشده، وصولشده، برگشتی، خرجشده) و اثر خودکار هر وضعیت روی بانک و طرف حساب؛
- امکان علامتگذاری اقلام تطبیقشده یا گزارش مغایرت بانکی؛
- گزارش گردش بانک با فیلتر تاریخ، مبلغ و شماره پیگیری؛
- ثبت سابقه تغییرات و کاربر ثبتکننده برای هر سند؛
- خروجی اکسل برای تطبیق با فایل بانک.
اینها در فهرست ویژگیهای ضروری نرمافزار حسابداری هم جایگاه دارند. نرمافزارهایی مانند هلو، سپیدار سیستم آسیا یا حسابفا را با پرسش از فروشنده و آزمون با داده خودتان بسنجید. فهرست امکانات روی کاغذ کافی نیست، پس یک ماه گردش بانک واقعی را در دمو شبیهسازی کنید. برای مقایسه گستردهتر، مقایسه نرمافزارهای حسابداری ایرانی و راهنمای کامل انتخاب نرمافزار حسابداری میتوانند کمک کنند؛ اگر کسبوکارتان کوچک است، امکانات لازم برای کسبوکار کوچک را هم ببینید.
جمعبندی
مغایرت بانک و دفتر معمولاً نشانه بیدقتی نیست؛ حاصل تفاوت زمان ثبت و اقلامی است که فقط بانک از آنها خبر دارد. اگر اقلام را به دو دسته «تفاوت زمانی» و «ثبتنشده» تقسیم کنید، فقط دسته دوم سند میخواهد. تطبیق ماهانه، شرح کامل اسناد و تغییر وضعیت چک از مسیر خودش مغایرت را کوچک و قابلپیگیری نگه میدارد.
اگر نرمافزار فعلی این کار را سخت میکند، در فهرست نرمافزارهای حسابداری گزینهها را ببینید یا با پرسشنامه رایگان انتخاب نرمافزار بر اساس نیاز خود پیشنهاد بگیرید.

این مقاله چقدر به تصمیم شما برای انتخاب نرمافزار حسابداری کمک کرد؟
سوالات متداول
حداقل ماهی یکبار و ترجیحاً پس از دریافت گردش کامل بانک در پایان ماه. اگر تراکنش روزانه زیاد یا چک فراوان دارید، تطبیق هفتگی کار را سبکتر میکند، چون تعداد اقلام کمتر است و پیدا کردن خطا آسانتر میشود.
از آخرین ماهی که مانده بانک و دفتر با هم برابر بوده شروع کنید و ماهبهماه جلو بیایید. اگر چنین ماهی نیست، از ابتدای سال مالی یا مانده افتتاحیه شروع کنید. حل کردن همه اختلافها یکجا معمولاً به حدس و ثبت تکراری ختم میشود.
از نظر فنی ممکن است، اما کار درستی نیست. سند تعدیل کلی علت اختلاف را پنهان میکند و ممکن است خطا یا اشتباه واقعی را مخفی کند. هر اختلاف باید با علت مشخص، مثل کارمزد یا چک برگشتی، و مدرک بانکی ثبت شود.
نه لزوماً. چک پرداختی که صادر شده ولی هنوز از حساب کم نشده، تفاوت زمانی است و در فهرست اقلام در جریان میآید. اگر بعد از سررسید و مدتی طولانی هنوز پاس نشده، بررسی کنید که گیرنده آن را وصول نکرده یا ثبت اشتباه نشده است.
آن را موقتاً در حساب مشخصی برای وجوه در دست شناسایی ثبت کنید و شرح گردش بانک را نگه دارید. پس از شناسایی، با سند اصلاحی به حساب مشتری درست منتقل کنید. هرگز بدون اطمینان آن را به نام یک مشتری حدسی ثبت نکنید.
هر دو ممکن است؛ مهم این است که یک رویه ثابت داشته باشید. بیشتر کسبوکارها کارمزدها را هنگام تطبیق ماهانه، با توجه به گردش بانک، ثبت میکنند. فقط مطمئن شوید هر کارمزد در حساب هزینه مشخص و فقط یک بار ثبت شود.
خیر. هر حساب بانکی باید جداگانه با دفتر معین مخصوص خودش تطبیق داده شود. جمع کردن چند حساب باعث میشود اختلافهای مثبت و منفی همدیگر را خنثی کنند و خطای واقعی دیده نشود.
معمولاً ریشه در یک قلم تکراری یا جاافتاده با مبلغ کوچک، گرد کردن ارقام یا ثبت در تاریخ دیگر است. اختلاف را بشکنید: دنبال قلمی با همان مبلغ بگردید، یا جمع اقلام را ماهبهماه مقایسه کنید تا ماه شروع اختلاف مشخص شود.


