ثبت چک دریافتی و پرداختی در نرم افزار حسابداری؛ مراحل
خلاصه صفحه
فهرست مطالب این مقاله13 بخش
- چرخه وضعیت چک چیست و چرا مهم است؟
- پیش از ثبت اولین چک چه تنظیماتی لازم است؟
- چطور ثبت چک دریافتی را در نرم افزار حسابداری انجام دهیم؟
- وصول، برگشت یا واگذاری چک دریافتی چطور ثبت میشود؟
- وصول چک
- برگشت چک
- واگذاری یا خرج چک
- ثبت چک پرداختی در نرم افزار حسابداری چطور است؟
- چک را چطور به حساب بانکی یا تنخواه وصل کنیم؟
- یک مثال فرضی از ثبت و تغییر وضعیت چک
- اشتباههای رایج در ثبت چک و چکلیست کنترل
- جمعبندی
- منابع بررسی
آموزشخلاصه پاسخ: ثبت چک دریافتی و پرداختی در نرم افزار حسابداری یعنی هر چک را با مشخصات کامل (شماره، سررسید، بانک و طرف حساب) وارد کنید، آن را به مشتری، تأمینکننده و حساب بانکی وصل کنید و با هر تغییر وضعیت، یعنی در جریان، وصولشده، برگشتی یا واگذارشده، سند مربوط را بزنید. ثبت اولیه کافی نیست؛ چرخه وضعیت چک است که مانده بانک را درست نگه میدارد.
چرخه وضعیت چک چیست و چرا مهم است؟
چک در حسابداری یک «سند مالی در حال حرکت» است. از لحظهای که به دست شما میرسد یا آن را امضا میکنید تا روزی که پولش واقعاً جابهجا شود، چند مرحله طی میشود. نرمافزار حسابداری برای هر مرحله یک «وضعیت» دارد و هر تغییر وضعیت معمولاً یک سند حسابداری تولید میکند.
اگر فقط لحظه اول را ثبت کنید، گزارش بانک و گزارش مانده مشتری با واقعیت نمیخواند. چک وصولشده هنوز «در جریان» میماند و چک برگشتی همچنان بهعنوان دارایی دیده میشود.
جدول زیر وضعیتهای متداول چک دریافتی را نشان میدهد. نام وضعیتها و حسابها در هر نرمافزار و هر نمودار حساب ممکن است متفاوت باشد؛ این جدول الگوی کلی است، نه ساختار قطعی یک محصول.
| وضعیت چک دریافتی | یعنی چه؟ | اثر حسابداری معمول |
|---|---|---|
| در دست (نزد صندوق) | چک از مشتری گرفته شده و هنوز به بانک نرفته است | بدهکار: اسناد دریافتنی؛ بستانکار: مشتری |
| در جریان وصول | چک به بانک سپرده شده و منتظر پاسشدن است | انتقال از اسناد دریافتنی به اسناد در جریان وصول |
| وصولشده | مبلغ به حساب بانکی شما نشسته است | بدهکار: بانک؛ بستانکار: اسناد در جریان وصول |
| برگشتی | چک پاس نشده و به شما بازگشته است | برگرداندن بدهی به مشتری؛ تسویهنشده ماندن فاکتور |
| واگذارشده (خرجشده) | چک را به شخص ثالث، مثلاً تأمینکننده، دادهاید | بدهکار: تأمینکننده؛ بستانکار: اسناد دریافتنی |
برای چک پرداختی، چرخه کوتاهتر است: صادرشده، پاسشده، برگشتی یا باطلشده. در ادامه هر دو را جداگانه میبینیم.
پیش از ثبت اولین چک چه تنظیماتی لازم است؟
بیشتر خطاهای چک از ثبت نیست، از آمادهنبودن زیرساخت است. پیش از هر چیز این موارد را بررسی کنید:
- حسابهای بانکی: هر حساب جاری که با آن چک میگیرید یا میدهید باید با نام بانک، شعبه و شماره حساب تعریف شده باشد.
- سرفصلهای حسابداری: حسابهای اسناد دریافتنی، اسناد در جریان وصول و اسناد پرداختنی را در نمودار حسابتان کنترل کنید.
- طرفحسابها: مشتری و تأمینکننده باید از قبل در سیستم باشند تا چک به آنها وصل شود.
- دستهچک: برای چکهای پرداختی، سری و شماره برگههای دستهچک را در نرمافزار تعریف کنید تا برگه تکراری ثبت نشود.
- سال مالی و دوره باز: تاریخ ثبت باید در سال مالی فعال باشد.
نکته: پیش از خرید یا پیادهسازی، در نسخه آزمایشی نرمافزار بررسی کنید که چرخه وضعیت چک را بهصورت جداگانه نگه میدارد یا فقط یک فیلد توضیحات ساده دارد. محصولاتی مانند هلو، سپیدار سیستم آسیا و حسابفا هر کدام منوها و اصطلاحات خودشان را دارند. ما جزئیات امکانات چک را برای هیچکدام تأیید نکردهایم و پیشنهاد میکنیم خودتان در دمو آزمایش کنید.
چطور ثبت چک دریافتی را در نرم افزار حسابداری انجام دهیم؟
فرض کنید مشتری برای تسویه فاکتور یک چک سررسیددار به شما داده است. مراحل معمول به این شکل است:
- باز کردن فرم دریافت: وارد بخش دریافت و پرداخت (یا رسید دریافت) شوید و مشتری را انتخاب کنید.
- انتخاب نوع دریافت: بهجای «نقد» یا «کارتخوان»، گزینه چک را برگزینید.
- وارد کردن مشخصات چک: شماره چک، نام بانک و شعبه، نام صاحب حساب، مبلغ و تاریخ سررسید را دقیق ثبت کنید. اگر چک صیادی است، شناسه صیاد را هم وارد کنید.
- اتصال به فاکتور: اگر نرمافزار اجازه میدهد، چک را به فاکتور یا فاکتورهای باز مشتری تخصیص دهید تا مانده هر فاکتور درست شود.
- ثبت و ایجاد سند: پس از ذخیره، سند حسابداری را باز کنید و ببینید بدهکار «اسناد دریافتنی» و بستانکار «مشتری» ثبت شده است.
- بررسی گزارش چکها: چک باید در گزارش چکهای دریافتی با وضعیت «در دست» دیده شود.
سررسید چک را با تاریخ ثبت سند اشتباه نگیرید. تاریخ سند روزی است که چک را گرفتهاید و سررسید روزی است که میتوان آن را وصول کرد. گزارش سررسید چکها از همین فیلد ساخته میشود.
وصول، برگشت یا واگذاری چک دریافتی چطور ثبت میشود؟
بعد از ثبت اولیه، سه مسیر پیش روی چک است. نرمافزارهای حسابداری معمولاً این تغییرها را از طریق عملیات روی همان چک انجام میدهند، نه با ثبت دوباره یک چک جدید.
وصول چک
وقتی چک را به بانک میدهید، وضعیت را به «در جریان وصول» ببرید و حساب بانکی مقصد را انتخاب کنید. پس از اینکه مبلغ در صورتحساب بانک نشست، وضعیت را «وصولشده» کنید. سند معمول این مرحله، بدهکار کردن بانک و بستانکار کردن اسناد در جریان وصول است.
برگشت چک
اگر چک برگشت خورد، سند وصول را نزنید. وضعیت را «برگشتی» کنید تا بدهی مشتری دوباره برقرار شود. فاکتور باید دوباره ماندهدار دیده شود و در گزارش چکهای برگشتی بیاید. اگر هزینهای مثل کارمزد از بانک کسر شده، آن را جداگانه ثبت کنید.
واگذاری یا خرج چک
گاهی چک مشتری را به تأمینکننده میدهید. در این حالت وضعیت چک «واگذارشده» میشود و در سند، حساب تأمینکننده بدهکار و اسناد دریافتنی بستانکار میشود. فراموش نکنید نام شخص گیرنده روی چک و در نرمافزار یکی باشد، وگرنه رسیدگی بعدی دشوار میشود.
نکته: چک واگذارشده هنوز تا پاسشدن، ریسک برگشت دارد. اگر چکی که خرج کردهاید برگردد، باید بتوانید در نرمافزار مسیر را برعکس کنید و بدهی تأمینکننده را دوباره باز ببینید.
ثبت چک پرداختی در نرم افزار حسابداری چطور است؟
در چک پرداختی شما صادرکننده هستید. تا وقتی چک از حسابتان پاس نشده، پول هنوز در بانک است، اما بدهیتان به طرف حساب کم شده است. اگر این دو را یکی بگیرید، مانده بانک در گزارشها اشتباه نمایش داده میشود.
- در فرم پرداخت، تأمینکننده یا طرف حساب را انتخاب کنید.
- نوع پرداخت را «چک» بگذارید و حساب بانکی صادرکننده و برگه دستهچک را انتخاب کنید.
- مبلغ، تاریخ سررسید و شماره چک را ثبت کنید. اگر چک صیادی است، شناسه صیاد هم لازم است.
- سند را بررسی کنید: معمولاً حساب طرفحساب بدهکار و «اسناد پرداختنی» بستانکار میشود.
- وقتی چک پاس شد و در صورتحساب بانک دیده شد، وضعیت را «پاسشده» کنید تا بدهکار «اسناد پرداختنی» و بستانکار «بانک» شود.
| رویداد | حساب بدهکار | حساب بستانکار |
|---|---|---|
| صدور چک پرداختی | تأمینکننده | اسناد پرداختنی |
| پاسشدن چک در بانک | اسناد پرداختنی | بانک |
| ابطال چک پیش از تحویل | اسناد پرداختنی | تأمینکننده |
این جدول فقط یک الگوی رایج است. نمودار حساب شرکت شما ممکن است نامها یا تفکیک دیگری داشته باشد؛ با حسابدار یا حسابرس خودتان هماهنگ کنید.
چک را چطور به حساب بانکی یا تنخواه وصل کنیم؟
اتصال چک به «حساب بانکی» یعنی هر چک باید مقصد یا مبدأ مشخصی داشته باشد. چک دریافتی که به بانک میسپارید باید به حساب بانکیای وصل شود که قرار است مبلغ در آن بنشیند. چک پرداختی هم باید به حساب جاریای که از آن صادر شده وصل باشد.
تنخواه کمی متفاوت است. تنخواه وجه نقد در اختیار مسئول تنخواه است و خود چک معمولاً مستقیم تنخواه نیست. در برخی شرکتها یک روش متداول این است که چکی به نام مسئول تنخواه صادر و نقد میشود و آن وجه به صندوق تنخواه میرود؛ روش دقیق را با حسابدار شرکت خود هماهنگ کنید.
| سناریو | مقصد یا مبدأ در نرمافزار | نکته کنترلی |
|---|---|---|
| سپردن چک دریافتی برای وصول | حساب بانکی شرکت | تاریخ نشستن مبلغ را با صورتحساب بانک مقایسه کنید |
| صدور چک برای تأمینکننده | حساب جاری صادرکننده و برگه دستهچک | شماره برگه تکراری نباشد |
| چک برای تأمین تنخواه | پرداخت به مسئول تنخواه، سپس افزایش تنخواه | اسناد هزینه با سقف تنخواه تطبیق داده شود |
| خرج چک دریافتی | حساب تأمینکننده (بدون ورود به بانک) | نام دریافتکننده روی چک و در سیستم یکی باشد |
یک مثال فرضی از ثبت و تغییر وضعیت چک
برای اینکه چرخه ملموس شود، مثالی کاملاً فرضی بزنیم. تمام مبالغ زیر فرضی است.
- مشتری برای فاکتور فروش، یک چک ۳۰۰ میلیون تومانی با سررسید ۴۵ روز بعد میدهد.
- شما همان روز چک را ثبت میکنید (در دست).
- روز سررسید چک را به بانک میدهید و پس از نشستن پول، وضعیت را «وصولشده» میکنید.
- مشتری دوم یک چک ۱۲۰ میلیون تومانی میدهد که آن را برای تسویه بدهی به تأمینکننده خرج میکنید.
- برای تأمینکننده دیگری یک چک پرداختی ۸۰ میلیون تومانی از حساب جاری خودتان صادر میکنید.
| رویداد | بدهکار | بستانکار | مبلغ (فرضی) |
|---|---|---|---|
| دریافت چک اول | اسناد دریافتنی | مشتری اول | ۳۰۰ میلیون تومان |
| وصول چک اول | بانک | اسناد دریافتنی (یا در جریان وصول) | ۳۰۰ میلیون تومان |
| خرج چک دوم | تأمینکننده اول | اسناد دریافتنی | ۱۲۰ میلیون تومان |
| صدور چک پرداختی | تأمینکننده دوم | اسناد پرداختنی | ۸۰ میلیون تومان |
اگر چک اول برمیگشت، فقط ردیف وصول انجام نمیشد و وضعیت به «برگشتی» میرفت. در این حالت مشتری اول دوباره ۳۰۰ میلیون تومان بدهکار دیده میشد.
اشتباههای رایج در ثبت چک و چکلیست کنترل
این خطاها را در عمل بیشتر از بقیه میبینیم:
- ثبت چک دریافتی بهصورت «نقد»، که چرخه سررسید و برگشت را از بین میبرد.
- فراموش کردن تغییر وضعیت بعد از وصول، که باعث میشود چکها برای همیشه «در جریان» بمانند.
- ثبت تاریخ سند بهجای تاریخ سررسید در گزارش سررسیدها.
- خرج چک بدون ثبت نام شخص گیرنده.
- تطبیقنکردن گزارش بانک در نرمافزار با صورتحساب واقعی بانک.
یک چکلیست ماهانه کوتاه، بیشتر این مشکلات را قبل از بزرگشدن آشکار میکند:
- گزارش چکهای «در جریان» را بگیرید و با سررسیدها مقایسه کنید.
- چکهای سررسیدگذشته را پیدا کنید؛ یا وصول شدهاند و ثبت نشدهاند یا برگشت خوردهاند.
- مانده هر حساب بانکی در نرمافزار را با صورتحساب بانک تطبیق دهید.
- برگههای باطلشده دستهچک را بررسی کنید.
- چکهای برگشتی را با مشتری یا تأمینکننده مرور کنید.
این نظم در پایان سال هم کمک میکند. طبق مطلبی در سایت سپیدار سیستم، شرکتها هر سال با فرایند رسیدگی دفاتر قانونی سازمان تأمین اجتماعی روبهرو هستند و آمادهسازی دادهها از بخشهای مختلف نرمافزار زمانبر است. این منبع به امکان تجمیع اطلاعات و خروجی اکسل در سپیدار اشاره میکند. بدیهی است که دفتر مرتب و چکهای با وضعیت درست، آمادهسازی را سادهتر میکند؛ این نتیجهگیری برداشت خود ماست، نه ادعای منبع.
نکته: اگر هنوز نرمافزار را انتخاب نکردهاید، مدیریت چک را در فهرست آزمون خود بگذارید. مقاله ویژگیهای لازم نرمافزار حسابداری و راهنمای امکانات موردنیاز کسبوکار کوچک نقطه شروع خوبیاند. برای پرهیز از خطاهای خرید هم اشتباههای رایج هنگام خرید نرمافزار حسابداری را بخوانید.
جمعبندی
ثبت چک دریافتی و پرداختی کار یکباره نیست؛ مجموعهای از وضعیتهاست که هرکدام باید در نرمافزار و سند حسابداری دیده شود. اگر چک را با مشخصات کامل ثبت کنید، به مشتری یا تأمینکننده و حساب بانکی وصل کنید و پس از هر وصول، برگشت یا واگذاری وضعیتش را عوض کنید، گزارشهای بانک و مانده طرفحسابها قابل اتکا میماند.
اگر هنوز در حال انتخاب هستید، راهنمای انتخاب نرمافزار حسابداری را مرور کنید، فهرست نرمافزارهای حسابداری را ببینید یا با آزمون رایگان انتخاب نرمافزار گزینههای مناسب نوع کسبوکارتان را پیدا کنید. پیش از تصمیم نهایی، مدیریت چک را در دموی محصول با یک سناریوی واقعی آزمایش کنید.
مطالعه بیشتر: ثبت تنخواه گردان در نرم افزار حسابداری؛ راهنمای عملی
مطالعه بیشتر: چک برگشتی در نرم افزار حسابداری؛ مراحل ثبت و اثر آن
مطالعه بیشتر: ثبت اعتبار اسنادی در نرم افزار حسابداری: مراحل و نکات
منابع بررسی
اطلاعات این مقاله با استناد به منبع زیر بررسی شده است. تاریخ بهروزرسانی صفحه منبع در دسترس نیست و در اینجا نمایش داده نمیشود.

این مقاله چقدر به تصمیم شما برای انتخاب نرمافزار حسابداری کمک کرد؟
سوالات متداول
معمولاً چک دریافتی از مشتری در حساب «اسناد دریافتنی» بدهکار و حساب مشتری بستانکار میشود. نام دقیق حسابها به نمودار حساب شرکت بستگی دارد. اگر مطمئن نیستید، ساختار حسابهای خود را با حسابدار یا حسابرس رسمی هماهنگ کنید.
چک در جریان وصول یعنی به بانک سپرده شده اما مبلغ هنوز به حساب شما ننشسته است. وصولشده یعنی مبلغ در صورتحساب بانک دیده میشود. سند افزایش موجودی بانک معمولاً هنگام وصولشدن زده میشود؛ زمان دقیق آن را با سیاست حسابداری شرکت خود تطبیق دهید.
سند وصول نزنید و وضعیت چک را به «برگشتی» تغییر دهید تا بدهی مشتری دوباره برقرار شود. اگر بانک کارمزدی کسر کرده، آن را جدا ثبت کنید. سپس با مشتری برای چک جایگزین یا تسویه نقدی هماهنگ شود.
وضعیت چک دریافتی را به «واگذارشده» تغییر دهید و تأمینکننده یا شخص گیرنده را مشخص کنید. در سند، حساب گیرنده بدهکار و اسناد دریافتنی بستانکار میشود. نام گیرنده را حتماً با آنچه روی چک آمده یکی نگه دارید.
نه؛ تا وقتی چک پاس نشده، موجودی بانک کم نمیشود، اما بدهی به تأمینکننده با صدور چک کاهش مییابد. این تفاوت معمولاً با حساب «اسناد پرداختنی» نشان داده میشود و با پاسشدن چک، این حساب بسته میشود.
بله و بهتر است همان روز ثبت شود. تاریخ سند، روز دریافت یا صدور چک است و سررسید جداگانه وارد میشود. گزارشهای سررسید و پیشبینی نقدینگی از همین فیلد استفاده میکنند و ثبت دیرهنگام آنها را مخدوش میکند.
تنخواه وجه نقد در اختیار مسئول تنخواه است. در برخی شرکتها چکی به نام او صادر و نقد میشود و وجه آن به صندوق تنخواه میرود. خود چک معمولاً بهعنوان تنخواه ثبت نمیشود؛ پرداخت چک و افزایش تنخواه دو مرحله جداگانهاند. روش دقیق را با حسابدار خود هماهنگ کنید.
گزارش گردش حساب بانکی را از نرمافزار بگیرید و با صورتحساب بانک مقایسه کنید. اختلافها معمولاً از چکهای وصول یا پاسشدهای است که وضعیتشان تغییر نکرده، یا از کارمزدهایی که هنوز ثبت نشدهاند. این تطبیق را ماهانه انجام دهید.


